Zajednička deklaracija javnih tužilaštava
Zajednička deklaracija potpisana je 4. decembra 2025. godine u okviru visokog sastanka organizovanog od strane Eurodžasta (Eurojusta), na kom su učestvovali predstavnici javnih tužilaštava iz 50 jurisdikcija iz Latinske Amerike, Zapadnog Balkana, Severne Afrike, Bliskog istoka i Evropske unije. Sastanak je održan u sedištu Eurodžasta u Hagu (Holandija), sa ciljem jačanja globalne saradnje protiv organizovanog kriminala. Potpisnici deklaracije su javna tužilaštva sledećih zemalja: Albanija, Argentina, Bolivija, Brazil, Čile, Kolumbija, Kostarika, Dominikanska Republika, Ekvador, Crna Gora, Panama, Paragvaj, Peru, Srbija i Urugvaj, kao i Kolegijum Eurodžasta (Eurojusta).
Glavne tačke deklaracije (sažetak ključnih obaveza):
- Izražavanje zabrinutosti zbog uticaja organizovanih kriminalnih grupa na bezbednost, ekonomiju i blagostanje građana u zemljama potpisnicama.
- Obaveza pojačavanja institucionalne i operativne saradnje između javnih tužilaštava iz Latinske Amerike, Zapadnog Balkana i Evropske unije, kako bi se efikasno borilo protiv transnacionalnog kriminala.
- Fokus na zajedničke pretnje koje pogađaju i EU i latinskoameričke zemlje, uključujući: trgovinu oružjem, pranje novca i sajberkriminal.
- Poseban naglasak na borbu protiv širenja narkotika, kroz razbijanje transportnih ruta kojima se velike količine droga dovode u Evropsku uniju.
- Angažovanje za razmenu strateških informacija, najboljih praksi i operativne alate, uz korišćenje Eurodžasta kao centralne platforme za koordinaciju.
Deklaracija predstavlja formalni okvir za dugoročnu saradnju, a podržana je programom EL PAcCTO 2.0 Evropske unije, koji podržava latinskoameričke i karipske zemlje u borbi protiv transnacionalnog organizovanog kriminala, korupcije i pranja novca. Ovo je deo šire inicijative Eurodžasta za globalizaciju pravosuđa, gde 76% najopasnijih kriminalnih mreža deluje preko granica.
Nacionalna strategija bezbjednosti SAD (2025) i prijetnje od latinoameričkih narkokartela
Nacionalna strategija bezbjednosti Sjedinjenih Američkih Država (NSS) za 2025. godinu, objavljena u novembru 2025. od strane administracije predsednika Donalda Trumpa, posvećuje posebnu pažnju Zapadnoj hemisferi, uključujući Latinoameriku, kao ključnom prioritetu američke spoljne i bezbjednosne politike. Dokument ističe narkokartele kao jedan od glavnih nacionalnih bezbjednosnih prijetnji, integrirajući ih u širi kontekst „narco-terorizma“ – hibridnog modela kriminala, terorizma i destabilizacije regije. Ovo predstavlja eskalaciju u odnosu na prethodne strategije (kao što je NSS 2022. pod Bidenskom administracijom, koja je kartel vidjela primarno kao kriminalnu, a ne terorističku prijetnju).
Prijetnje od latinoameričkih narkokartela prema NSS 2025.
Strategija kartele opisuje kao transnacionalne kriminalne organizacije koje vode rat protiv Amerike, destabilizujući zemlje u regiji i direktno ugrožavajući SAD kroz:
- Proizvodnju i šverc opasnih droga: Posebno fokus na fentanil i kokain, koji dolaze iz Meksika, Kolumbije i Venezuele. Karteli poput Sinaloa, Jalisco Nueva Generación (CJNG), Gulf Cartel i drugih odgovorni su za „poplavu smrtonosnih droga“ koja uzrokuje stotine hiljada smrtnih slučajeva u SAD godišnje.
- Šverc ljudi i migracije: Karteli kontrolišu rute migracija, naplaćujući „poreze“ ljudskim švercerima, što dovodi do masovnih migracija i pritiska na granicu SAD-Meksiko.
- Nasilje i infiltracija: Karteli se bave ubistvima, torture, otmicama i infiltracijom u vlade (npr. optužbe protiv Madurovog režima u Venezueli kao „Cartel de los Soles“). Ovo se vidi kao „kampanja nasilja i terora“ koja destabilizuje hemisferu, omogućavajući uticaj Kine i Rusije.
- Hibridna priroda: Karteli nisu samo kriminalci, već „narco-teroristi“ koji koriste asimetrično ratovanje, mreže unutar SAD i saveze sa terorističkim grupama poput MS-13 ili Tren de Aragua.
NSS ističe da ovi karteli predstavljaju prijetnju veću od tradicionalnog organizovanog kriminala, jer ugrožavaju nacionalnu bezbjednost, ekonomiju i apoljnu politiku SAD. Dokument navodi da je Zapadna hemisfera „izvor najozbiljnijih problema“ za Ameriku, sa kartelima kao centralnim elementom.
Odgovori SAD na ove prijetnje
Strategija predviđa cjeloviti vladin pristup , kombinujući vojnu, pravnu, ekonomsku i diplomatsku akciju, sa fokusom na eskalaciju u odnosu na prethodne administracije. Ključni elementi:
- Vojna eskalacija i „rat protiv kartela“:
- Ciljana raspoređivanja: Poziva na ciljana raspoređivanja za osiguranje granice i poraz kartela, uključujući smrtonosnu silu ako je potrebno. Ovo opravdava nedavne vojne udare na brodove sa drogama u Karibima (npr. Operacija Southern Spear), gde je ubijeno preko 80 osoba od avgusta 2025.
- Povećanje prisustva: Preusmjeravanje vojnih resursa u hemisferu – više brodova Obalne straže i mornarice za kontrolu morskih ruta, šverc ljudi i droga. Formirana je Joint Task Force Southern Spear pod komandom II Marine Expeditionary Force za operacije u Latinskoj Americi.
- Potencijalni napadi na kopnu: Razmatraju se udari na ciljeve u Venezueli i Meksiku, uključujući napade borbenim seonovima , uz odobrenje Meksika za prelete nadzornih letelica.
- Pravne i finansijske mjere:
- Označavanje kartela kao terorističkih organizacija: Preko Izvršne uredbe 14157 (januar 2025.), osam kartela (uključujući Sinaloa, CJNG, MS-13, Tren de Aragua i Cartel de los Soles) označeni su kao Strane Terorističke Organizacije (FTO) i Specijalno Označeni Globalni Teroristi (SDGT). Ovo omogućava zamrzavanje imovine, zabranu poslova i širi nadzor.
- Sudski i obaveštajni alati: Povećana saradnja sa DEA i FBI-jem za hapšenja, ekstradicije (npr. 29 Meksikanaca u oktobru 2025.) i zapljenu imovine. Operacija „Take Back America“ cilja finansijske mreže kartela.
- Diplomatski i ekonomski pritisak:
- Saradnja sa regijom: Poziv na vlade u Latinskoj Americi da „saraduju protiv narco-terorista“, sa fokusom na Meksiko, Kolumbiju i saveznike poput Argentine i Ekvadora. Koristi se „komercijalna diplomatija“ – carine i trgovinski sporazumi za pritisak (npr. carine na Meksiko zbog „saveza sa kartelima“).
- Protiv uticaja rivala: Smanjenje kineskih investicija u regiji kroz finansijske i tehnološke poluge, uz podršku razvoju strateških resursa (npr. rijetke zemlje).
- Povezivanje sa migracijama: Migracije se vide kao dio kartelskog problema, sa ciljem „sprečavanja masovnih migracija“ kroz stabilnost regije.
Ova strategija označava pomak od „ratova na drogama“ prema „ratu protiv terorizma“, sa naglaskom na hemisferu umjesto na Evropi ili Bliskom istoku. Kritičari (npr. iz Kolumbije i Meksika) upozoravaju na rizike eskalacije nasilja, kršenje međunarodnog prava i neefikasnosti (karteli su adaptabilni, a većina fentanila dolazi kopnenim putem). Međutim, dokument tvrd