Rasprava o kvalitetu obrazovanja, digitalnoj transformaciji i evropskim procesima uvijek je aktuelna i u fokusu pažnje javnosti. Naš sagovornik, poslanik Dragan Bojović, član skupštinskog Odbora za prosvjetu, nauku, kulturu i sport govori, za portal “Borba”, o ključnim propustima prethodnih reformi bivšeg režima, o tome zašto se nastavni program mora vratiti provjerenim vrijednostima, ali i zašto je budućnost nezamisliva bez dualnog obrazovanja, medijske pismenosti, data-centara i pametne primjene vještačke inteligencije. U osvrtu na kritike opozicije naglašava da prestižne evropske titule za Nikšić i Podgoricu nijesu dobijene političkim parolama, već posvećenim radom, sprovedenim procedurama, te transparentno i stručno vođenim procesima.
Kako ocjenjujete trenutno stanje u sistemu prosvjete po pitanju književnih djela koja se obrađuju kroz nastavni program?
Aktuelni obrazovni sistem nosi teret prethodnih, nedovoljno stručno utemeljenih tzv. „reformskih intervencija“ koje je sprovodio bivši režim. U pojedinim predmetima, poput književnosti i istorije, izvršene su određene izmjene koje ne počivaju na akademski verifikovanim standardima i metodologiji, već na jednostranim dnevno-političkim interpretacijama. Iz nastavnih programa uklonjeni su ili radikalno redukovani autori čije je mjesto u južnoslovenskoj i evropskoj književnosti neupitno. Čak je i Njegoš sveden na selektivni i fragmentarni okvir.
Istovremeno, u nastavu su uključeni pojedini autori čiji rad, uz dužno uvažavanje njihove posvećenosti, nije prošao kroz standardnu naučnu validaciju, niti zauzima relevantno mjesto u književnosti. Slične probleme susrijećemo, na primjer, i u predmetima istorije i poznavanja društva, gdje su pojedini prikazi opterećeni interpretativnim intervencijama, umjesto faktografski utemeljene analize. U udžbenicima se pojavljuju sadržaji čija je metodološka opravdanost sporna, kako u pogledu komparativne analize i adekvatnog korišćenja izvora, tako i u odnosu na naučni konsenzus, čime se narušava objektivnost i umanjuje edukativna funkcija nastave.
Obrazovni sistem mora biti zasnovan na provjerenim znanjima, naučnoj metodologiji i jasno definisanim estetskim i pedagoškim kriterijumima. To znači da nastavne planove treba temeljno revidovati, rasteretiti učenike od suvišnog gradiva i posvetiti se razvoju ključnih kompetencija, te vratiti fokus na neupitne vrijednosti i provjerene činjenice. Takav proces zahtijeva stručnu, a ne političku debatu, uz uključivanje akademske zajednice, nastavnika i relevantnih institucija. Premda su u domenu prosvjete u posljednjim godinama načinjeni vidni pomaci, pred nama je i dalje izazovan posao.
Da li mislite da bi država trebalo da dodatno ulaže u razvoj dualnog obrazovanja, posebno u oblastima visokih tehnologija i digitalne ekonomije, kako bi mladi sticali praktične vještine tražene na tržištu rada?
Strateški potencijal Crne Gore leži u spremnosti mladih da rano usvajaju praktične vještine i paralelno nadograđuju znanje, u skladu sa globalnim tržištem rada. Današnje vrijeme zahtijeva kontinuirano učenje, znatno intenzivnije nego ranije, kao i neposredan kontakt sa realnim poslovnim ambijentom u oblastima u kojima se pojedinac profesionalno razvija.
U prethodnom periodu postavljeni su određeni temelji dualnog modela, ali taj proces mora biti intenziviran i sadržinski unaprijeđen. Neophodno je obezbijediti veći broj programa koji studentima i učenicima omogućavaju aktivno učešće u poslovnom okruženju tokom formalnog obrazovanja. Ohrabruje činjenica da je nedavno usvojen izmijenjeni i unaprijeđeni zakonski okvir koji otvara prostor za razvoj dualnog obrazovanja, posebno u segmentima savremenih tehnologija.
Da li smatrate da bi država trebalo da podrži ulaganja u vještačku inteligenciju i izgradnju data centara, kako bi se stvorio snažniji inovacioni ekosistem u Crnoj Gori?
Svjedoci smo da je čuvanje podataka postalo jedan od ključnih elemenata savremenog državnog suvereniteta, pa je unapređenje u toj oblasti nužna potreba. Izgradnja data-centara i ulaganje u vještačku inteligenciju nijesu, dakle, pitanje izbora, već uslov opstanka i razvoja u globalnim kretanjima. Pametna primjena AI tehnologija može značajno unaprijediti rad javne uprave, optimizovati procese i donijeti značajne finansijske i materijalne uštede. Od upravljanja zdravstvenom dokumentacijom, do brže i efikasnije obrade zahtjeva građana, mogućnosti primjene su veoma široke.
Istovremeno, obrazovni sistem mora biti usklađen sa vremenom u kojem vještačka inteligencija postaje standard. Djeca koja danas polaze u školu živjeće u svijetu u kojem će AI alati biti svakodnevni, dok tržište rada već sada traži kompetencije koje tradicionalni model nastave ne razvija u dovoljnoj mjeri. Zato je važno intenzivirati kurseve digitalne pismenosti i osnovnog razumijevanja AI, te staviti akcenat na razvoj kritičkog mišljenja, kao odbrane od dezinformacija i tehnološki posredovanih manipulacija, ali i asocijativnog i interpretativnog mišljenja, koje djeci omogućava da povezuju različite oblasti i stvaraju originalna rješenja. Neophodno je unaprjeđivati i projektno učenje, dualno obrazovanje, u kojem se, kako smo rekli, znanje primjenjuje u praksi, kao i medijsku pismenost, koja postaje ključna u eri algoritamskih i generativnih modela.
Drugim riječima: obrazovanje se mora vratiti naučnim temeljima i istovremeno otvoriti prema budućnosti.
Koalicija ZBCG bila je među ključnim akterima u dobijanju prestižnih evropskih titula za Nikšić i Podgoricu. Kako odgovarate na kritike opozicije da ste „antievropska“ snaga?
Opozicione kritike treba posmatrati kao sastavni dio demokratskog procesa, ali je važno da svaka kritika počiva na činjenicama, a ne na floskulama i paušalnim ocjenama. Proces kandidovanja Nikšića i Podgorice za evropske titule kulture i mladih zahtijevao je ispunjavanje jasno definisanih kriterijuma propisanih od relevantnih evropskih institucija: urbani razvoj, unapređenje kulturne i omladinske infrastrukture, usklađenost sa evropskim politikama u oblastima kulture i mladih, inkluzivnost, održivost i adekvatnu administrativnu sposobnost.
Razlika između deklarativnog i stvarnog sprovođenja strateških politika ogleda se upravo u tome da li su institucije sposobne da sprovedu kompleksne procedure, obezbijede međunarodnu saradnju i isporuče rezultate koji mijenjaju kvalitet života građana. Oni koji nas napadaju imali su decenije da pokažu kako se to radi. Umjesto toga, vidjeli smo stagnaciju gradova i prazne priče o Evropi, dok su se bavili privatnim interesima, a najmanje opštim dobrom.
Ako su rad, razvoj i uspjeh gradova „antievropski,” onda je problem u ocjenama opozicije, a ne u politikama koje se sprovode. Ovi projekti Nikšića i Podgorice pokazuju da se može djelovati transparentno, efikasno i u interesu razvoja i napretka.