Novoizabrani predsjednik Matice srpske-Društva članova u Crnoj Gori prof. dr Dušan Krcunović u intervjuu za Borbu govorio je o značaju i planovima ove renomirane institucije kulture za naredni period, ali i o položaju Srba i srpskog jezika u našoj zemlji.
Krcunović je podsjetio na tridesetogodišnju srbofobiju koja je za vrijeme bivše vlasti bila politička doktrina, ali i ocijenio da se u periodu nakon 30. avgusta status Srba u Crnoj Gori nije bitno promijenio.
BORBA: Kako biste ocijenili položaj Srba u Crnoj Gori sada, a kako za doba bivšeg režima?
Krcunović: Za ocjenu položaja Srba u Crnoj Gori valjalo bi uspostaviti kriterijum na osnovu kojeg bi mogli da donesemo mjerodavan sud. Taj kriterijum mogao bi biti status koji imaju srpske institucije duhovnosti i kulture – dakle, Srpska pravoslavna crkva, Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori, srpski jezik i književnost – u ustavno-pravnom i obrazovnom sistemu Crne Gore, a potom i kakav je tretman prema njima u društvenom prostoru i medijima.
Slijedeći navedeni kriterijum, teško je uočiti bitnu razliku između postojećeg stanja, s jedne, i trodecenijskog perioda, s druge strane, u čijoj je najmalignoj fazi srbofobija bila uzdignuta na rang političke doktrine kriminalnog i autokratskog režima. I pored toga što je taj režim svrgnut, ustavno-pravni status srpskog jezika nije se promijenio, Srpska pravoslavna crkva i dalje je izložena medijskim prozivkama, žigosanjima i podmetanjima, vodeće institucije srpske kulture u Crnoj Gori tek treba da se izbore za status institucija kulture od nacionalnog značaja, a svaki zahtjev za pravičnim rješenjem navedenih problema mediji „glavnog toka“ dočekuju na nož.
Jednom riječju, naše društveno stanje određuje nesklad između prisustva srpske kulture u kolektivnoj svijesti i njenog neravnopravnog položaja u javnoj sferi i institucijama sistema. Zahtjev za ravnopravnošću još uvijek se dočekuje gotovo kao verbalni delikt.
U intervjuu za naš portal kazao je da će Matica srpska nastaviti sa kulturnim djelatnostima po kojima je već skoro dva vijeka poznata, a da će prioritet biti i borba za njen status institucije kulture od nacionalnog značaja i finansiranje iz državnog budžeta.
BORBA: Koje aktivnosti planirate da sprovedete kao predsjednik Matice srpske – Društva članova u Crnoj Gori, kako biste unaprijedili status Srba u našoj zemlji?
Krcunović: Nastavićemo sa našim prepoznatljivim kulturnim djelatnostima, a jedan od prioriteta Matice srpske – Društva članova u Crnoj Gori biće borba za njen status institucije kulture od nacionalnog značaja i finansiranje iz državnog budžeta Crne Gore. Ova institucija je to po svemu zavrijedila – i po svom članstvu koje čine ljudi iz akademske sfere, i po svojoj izdavačkoj djelatnosti, kao i po svom društvenom ugledu i javnom značaju.
Na izlasku smo iz godine u kojoj se navršava 180 godina od učlanjenja Petra Drugog Petrovića Njegoša u Maticu srpsku (1845), kao prvog člana najstarije institucije srpske kulture, književnosti i umjetnosti, koji je i preteča našeg Društva, a pred nama je godina u kojoj ćemo obilježiti dva vijeka od osnivanja Matice srpske (1826). Za očekivati je da u 2026. godini Vlada Crne Gore i Parlament podrže težnje Matice srpske – Društva članova u Crnoj Gori, koje su u skladu sa istorijskim pamćenjem, javnim interesom i demokratičnošću crnogorskog društva.
Krcunović je istakao značaj nauke i kulture u očuvanju nacionalnog identiteta, ali i paradoks modernog doba u kom se slavi multikulturalizam, a istovremeno sve kolektivno degradira.
BORBA: Koliki je uticaj naučno-kulturnog rada u očuvanju nacionanog identiteta i multikulturalnosti društva?
Krcunović: Živimo u vremenu velikih protivrječnosti, jer dok se, s jedne strane, slavi multikulturalizam, istovremeno se, s druge strane, slabe sve kolektivne forme života – od nacije do porodice, pa sve do samog biološkog i ljudskog određenja. Tako se individualni identitet suprotstavlja kolektivnom identitetu. Naročito je na udaru nacionalni identitet koji se proglašava za nešto što je konfliktno i što treba odbaciti zajedno sa njegovim kulturnim nasleđem i tradicijom.
Otuda je uloga nauke i kulture u očuvanju nacionalnog identiteta nemjerljiva. Ako nam je toliko stalo do biodiverziteta i do zdrave životne sredine, zašto bismo bili ravnodušni ili čak neraspoloženi prema očuvanju vlastitog nacionalnog i kulturnog identiteta, u zajednici sa drugim nacionalnim identitetima i kulturama.
Takođe je prokomentarisao činjenicu da je u Crnoj Gori srpska jezička zajednica najbrojnija i najobespravljenija u isti mah. Konstatovao je da bi društvo trebalo da se bori za većinski srpski jezik u skladu sa borbom za prava onih koji su progonjeni.
BORBA: Kakav epilog mislite da će imati situacija u vezi sa srpskim jezikom koji, iako apsolutno većinski, nije službeni u Crnoj Gori?
Krcunović: Ove godine, tačnije 4. decembra, navršilo se pola vijeka od smrti Hane Arent. Njena teza o „pravu da se imaju prava“ pogađa i govornike srpskog jezika u Crnoj Gori, koji su najbrojnija jezička zajednica, ali utoliko i najobespravljenija. Pravo da se imaju prava odnosi se na apatride, emigrante, progonjene i bezdomne.
Upravo sa takvom radikalnošću treba i postavljati pitanje o statusu srpskog jezika u našem pravnom i obrazovnom sistemu. Imamo li mi pravo na pravo da svoj jezik nazovemo pravim imenom, da svoju djecu školujemo na srpskom jeziku? Na onom istom „srpskom jeziku kojim je imenovano sve što jesmo“, kako je govorio blaženopočivši mitropolit Amfilohije. Dakle, rješenje statusa srpskog jezika zavisi od načina na koji budemo postavljali to pitanje.
intervju uradila: Vasilisa Ilinčić